Qirg‘izistonda oziq-ovqat 14%ga oshdi
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2021-yilga nisbatan joriy yilda Qirg‘izistonda oziq-ovqat narxi 14,8%ga oshgan. Boshqa tovarlar 11,4%, kommunal xizmatlar 8,4%, alkogol maxsulotlari va tamaki narxi 21,7%ga oshdi.
Ma’lumotda bu global inqiroz va import qilinadigan mahsulotlar narxining oshishi bilan izohlangan. Ta’kidlanishicha, import qilinadigan oziq-ovqat mahsulotlarining narxi oshgan. Bunga bir tomondan tovar narxining bevosita oshishi sabab bo‘lsa, ikkinchi tomondan valyuta kurs turtki bo‘ldi.
Bunga qadar Statistika qo‘mitasi 2016-2019 yillarda kambag‘al oilalar daromadining 60 foizdan ortiq qismini oziq-ovqatga sarflagan bo‘lsa, joriy yilda ularning barcha daromadlari oziq-ovqatdan oshmayotganini ma’lum qilgan edi. Shu bilan birga, qashshoqlik darajasi 25,3 foizga yetib, aholining 8 foizi ular safiga qo‘shilish xavfi ostida turibdi. Taqqoslash shuni ko‘rsatadiki, aholi daromadlarining kamayishi nafaqat oziq-ovqatga bo‘lgan talabni kamaytiradi, balki aholi turli xil oziq-ovqat maxsulotlarini sotib ololmaydi. Boshqacha aytganda, meva-sabzavot va go‘sht kabi vitaminga boy oziq-ovqatlari iste’mol qilish o‘rniga, non va shakar kabi mahsulotlarni sotib olishga e’tibor qaratadilar. Hozir Qirg‘izistonda ham kapitalistik tuzum tatbiq qilinayotgan sababli kapitalistlar bunday qiyin vaziyatdan imkon qadar ko‘proq daromad olishga harakat qilishmoqda. Ma’lumki, mamlakatimizdagi barcha boy kapitalistlar hukumat bilan bog‘liq. Savdo kabi daromadli sohalar mansabdor shaxslarga yoki ularning qarindoshlari yo yaqin odamlariga tegishli. Ular bu bizneslarini hukumatdagi ta’sirlari bilan himoya qilib kelishadi. Shu sababli oziq-ovqat sohasining har bir tarmog‘i kapitalistlar qo‘lida, boshqacha aytganda, monopoliya qilib olingan. Ular narxlarni o‘zlari xohlagandek belgilashadi va vaziyat og‘irlashganda ko‘proq pul topish uchun narxlarni yanada oshirishmoqda.
Qirg‘iziston uchinchi dunyo davlatlaridan biri bo‘lgani sababli BMT talablariga muvofiq agrar siyosati olib borishi shart. 2019-yili qishloq xo‘jaligi mamlakat Yalpi ichki mahsulotining 11,7%ni tashkil etgan. Bu ko‘rsatkich yildan-yilga pasayib bormoqda. Masalan, 2013-yilga nisbatan 2,9%g pastlagan. Ammo, qishloq xo‘jaligi og‘ir sanoatsiz rivojlanishi mumkin emas. Buni og‘ir sanoatda yetakchi bo‘lgan davlatlarning qishloq xo‘jalik sohasida ham oldinda ekanligidan ko‘rishimiz mumkin. Bu davlatlar qurol-yaroq va og‘ir texnikalar ishlab chiqarish bilan birga qishloq xo‘jaligi uchun zarur bo‘lgan kombayn, traktor kabi zamonaviy texnikalar ham ishlab chiqaradi. Natijada bunday davlatlar qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini eksport qilish bo‘yicha oldingi safga chiqqan. Ulardan farqli, “uchinchi dunyo” davlatlari qishloq xo‘jalagi uchun zarur bo‘lgan stanok va texnikalarni ishlab chiqara olmagani sababli qishloq xo‘jaligida ham ortda qolgan. Hatto, Qirg‘iziston kabi o‘z fuqarolarini ham asosiy oziq-ovqat bilan ta’minlay olmaydigan holatda. Bundan tashqari, og‘ir sanoatga asoslangan davlatlar qishloq xo‘jaligi sohasiga yiliga milliardlab dollar subsidiyalar ajratadi. Uchinchi dunyo davlatlariga import mollari kirib turishi uchun Jahon savdo tashkiloti tomonidan subsidiyalar ajratishga cheklov qo‘yilgan va oziq-ovqat mahsulotlari uchun bojxona to‘lovlari kamaytirilishi va cheklovlar olib tashlanishi shart. Qirg‘iziston kabi korrupsiyaga botgan hukumatlar bu talablarni ortig‘i bilan bajarishadi. Masalan, JST talablariga muvofiq qishloq xo‘jaligi mahsulotlarining stavkasi 12,2% bo‘lishi kerak edi, ammo Qirg‘iziston bu stavkani 8,1%ga qadar tushirib berdi. Natijada qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini import qilish yil sayin o‘sib bormoqda
Shuningdek, mustamlakachilik siyosati sababli bugun biz Rossiya ta’siri ostidamiz. Iqtisodiy va siyosiy qarorlarimiz Rossiyaga bog‘liq. Rossiya o‘z hukmronligini mustahkamlash uchun turli siyosiy, iqtisodiy va xavfsizlik sohasidagi tashkilotlar orqali kishanlab olgan. Hozir benzin va dizel yoqilg‘isi narxini oshirish orqali bosim o‘tkazib, oziq-ovqat mahsulotlari narxi tobora qimmatlashib boryapti. Bu zo‘ravon mustamlakachilik tufayli hatto, qo‘shni musulmon davlatlari bilan ham ochiq va erkin aloqalar o‘rnata olmaymiz. Oziq-ovqat tanqisligi yoki narxlar ko‘tarilishining asl sababchisi bu ustimizda tatbiq qilinayotgan mustamlakachilik siyosati va ularga ittifoqdosh bo‘lgan mahalliy amaldor va kapitalistlardir.
Demak, dunyo xuddi Qirg‘iziston kabi kapitalizmning adolatsizligidan azob chekmoqda. Insoniyatni bunday zulmdan faqat olamlar yaratuvchisi Alloh tomonidan nozil qilingan Islom tuzumigina qutqaradi. Chunki, faqat Alloh taologina odamlarning haq-huquqlarini to‘g‘ri belgilaydi va bu huquqlar Uning shariati bilan himoya qilinadi. Shariat insonga kapitalizmdagidek “soliq to‘lovchi”, “saylovchi” yoki “ishchi kuchi” sifatida emas, balki inson sifatida qaraydi. Islom nazarida har bir tirik jon aziz. Davlatning asosiy vazifasi uning farovon yashashini ta’minlashdan iborat. Shuningdek, Islom mulk va boyliklarni har bir fuqarosiga taqsimlamaslikni muammo deb e’tibor qiladi. Muammo davlatning qashshoqligida emas, odamlarning qashshoqligida. Kambag‘al, miskin va musofir xususida kelgan oyat va hadislar talay va xilma-xil. Ularda aynan mana shu muammodir, uni albatta hal etish shart, deya diqqatni qaratgan.
Alloh taolo aytadi:
﴿وَمَا تُنفِقُوا مِنْ خَيْرٍ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ وَأَنتُمْ لاَ تُظْلَمُونَ * لِلْفُقَرَاءِ الَّذِينَ أُحْصِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ﴾
“Infoq qilgan har bir yaxshiligingiz sizlarga zulm qilinmagan holida o‘zingizga to‘la-to‘kis qaytariladi. (Sadaqa-ehsonlar) Allohning yo‘lida to‘silgan kambag‘allarga beriladi” [Baqara 272-273]
Rosululloh sollallohu alayhi va sallam bu haqda shunday deganlar:
“Oralarida och-nahor kishi bo‘la turib, to‘q holda tong ottirgan mahalla egalaridan Allohning zimmasi ko‘tarilgan bo‘ladi”.
Shuning uchun Xalifalik davlatini butun tarixi mobaynida, hatto og‘ir davrlarida ham ko‘chalarida tilanchilik qilgan gadoylar bo‘lmaganini, u o‘z fuqarolarini oziq-ovqat, kiyim-kechak, uy-joy, ta’lim, davolanish va xavfsizlik kabi barcha asosiy ehtiyojlarini ta’minlab qo‘yganini guvoh bo‘lamiz. Bugun butun dunyo soliqchi emas, g‘amxo‘r davlatga muhtoj. Tinch, xotirjam, sokin, farovon va ko‘ngillar to‘q bir hayot beruvchi davlatga muhtoj. Bu esa, Allohga qasamki, Payg‘ambarlik minhoji asosidagi ikkinchi roshid Xalifalik davlati tomonidan tatbiq etiluvchi Islom tuzumidagina bo‘ladi.
Mumtoz Movaraunnaxriy