Qirg’izistonda diniy ekstremistlikda ayblanib ozodlikdan mahrum qilinganlarni alohida qamoqda saqlashmoqchi. Rasmiylarga ko’ra, ular boshqa mahbuslarni ham o’z saflariga da’vat qilishi bunday chora ko’rilishiga asos bo’lgan.
Qirg’iziston jazoni o’tash boshqarmasining ma’lum qilishicha, ayni paytda mamlakatda diniy motvilar bilan ayblanib turli muddatlarga kesilgan 110 mahbus bor. Ularning 79 nafari terrorchilik va ekstremizmda ayblangan.
Boshqarma matbuot kotibi Eleonora Sabatarovaga ko’ra, ularni boshqa mahbuslardan alohida saqlash haqida qaror qabul qilingan.
– 79 odamdan 28 nafari terrorchilikda, qolgan 51 nafari esa ekstremizmda ayblanganlar. Qirg’izistondagi qamoqlar lager shaklida bo’lib, u erda barcha mahbuslar birga saqlanadi. Shuning uchun ular boshqa mahbuslarni ham o’z saflariga da’vat qilishmoqda. Shundan kelib chiqib, ularni alohida saqlash haqida chora-tadbirlar ko’rilayotir, -dedi Eleonora Sabatarova.
Mutaxasislarga ko’ra, qamoqxonada ekstremistlar da’vati orqali islomni taniganlar yoki ekstremistlar da’vati bilan musulmon dinini qabul qilgan slavyan millatiga mansub mahbuslar o’ta radikal diniy nuqtai nazarda bo’ladilar.
– Jinoyatchilarni qamoqxonada saqlash bilangina masala hal bo’lib qolmaydi. Bu erda diniy ayblov bilan qamalgan o’nta mahbus qolgan mingta mahbusni fikrlash tarzini o’zgartirib yuborishi mumkin, -dedi Eleonora Sabatarova.
Uning aytishicha, qamoqxonada da’vat qilish bilan asosan “Hizbut-Tahrir” partiyasi a’zosi bo’lgan mahbuslar shug’ullanadi.
Din va xavfsizlik masalalari bo’yicha ekspert Uran Botobekov “Hizbut-Tahrir” a’zolari nafaqat mahbuslarni, balki ayrim maxsus xizmat xodimlarini ham o’z ta’sir doirasiga olgan holatlar qayd etilganini aytdi:
-Ular qamoqda birga o’tirgan mahbuslardan tashqari militsiya va milliy xavfsizlik xodimlarini ham da’vat qilib, o’z ta’sir doirasiga olgan holatlar bor. Ammo hizbchi mahbuslarni alohida qamoqxonada saqlash bilan muammoni hal etib bo’lmaydi. Hukumat ular bilan kurashning yangi yo’llarini o’rganishi kerak, -dedi ekspert.
Qirg’izistonda 8 ta tashkilot sud tomonidan ekstremistik deb e’lon qilingan. Biroq Qirg’iziston Ichki ishlar vazirligining ma’lum qilishicha, bunday tashkilotlar soni bugungi kunda 13 taga etgan.
Turkiston:
Ozodlik radiosidan tarqatilgan yuqoridagi maqolaning, anchadan beri G’arb tomonidan ta’qiq qo’yilgan “xizbut taxrir” masalasini ko’tarila boshlagani axamiyatli bo’ldi. Qirg’iziston jazoni o’tash boshqarmasining berayotgan bayonotidan, bir necha maqsadlarini anglash mumkin. Lekin bu maxkamalardagi asosiy muammo, ulardagi maxbuslari uchun byudjetdan ajratiladigan xarajatlarning korruptsiyalashgan xokimiyat tomonidan etib kelmayotganidandir.
Shu xolatni yashirish maqsadida ular, banditlar tizimi bilan til biriktirib, SSSRdan qolgan boshqaruv uslubidan foydalanib kelishadi. Bu kelishuv bo’yicha, xar ikki tomon bir birlari uchun sharoitlar yaratib majburiyatlarini olishgan.
Maxkama kunduzi boshqaradi, banditlar kechasi. Maxkamaning majburiyatlariga, banditlarning boshqaruv guruxiga xar xil imtiyozlar yaratib berish, ya’ni tashqari bilan tig’iz aloqa, ichkarida yaxshi yashash shartlari, xatto millionlagan (obshag)ni pullarini zonalar bo’ylab jilib yurishiga va to’planishiga ko’z yumib turish.
Banditlarning asosiy vazifasi, xukumat tomonidan talab qilinadigan barcha ta’minotlarni maxbuslarga berilmayotganini yopib berishdan iborat. Buning uchun ular, maxbuslar ochlaridan o’lmasliklari uchun, maxkama tomonidan uylaridan keladigan pul va oziq ovqatlar kirib turish sharoitini yarattirib beradilar.
Xar qanaqangi maxbuslar tomonidan qo’yilishi mumkin bo’lgan talablar, ularning barchasini tashqaridan keladigan yagona tirikchilik manba’larini to’sib qo’yilishi bilan xammaning nafratiga sababchi qilinadi va banditlar tomonidan qattiq jazolaniladi. Bu tizimni buzib, xaqiqatni ochib tashlashi mumkin bo’lgan yagona quvvat “xizbut taxrir” yigitlari ekanligidan va ularni qamash choralariga o’tish Rossiya tomonidan qattiq talab qilinayotganidan, Qirg’iz xukumatining boshi qotmoqda.
Xaqiqatdan xam qamoqxona, o’zlarining xayotda bor bo’lishlari faqat da’vat uchun deb bilgan musulmon uchun juda qulay joy ekan.